Wydarzenia

"Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri" - współorganizacja wystawy z Muzeum POLIN

20/06/2024

"Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri" - współorganizacja wystawy z Muzeum POLIN

Serdecznie zapraszamy na wystawę "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", której Fundacja Art & Modern jest współorganizatorem.

 

28 czerwca - 16 września 2024
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN,
Warszawa, ul. Mordechaja Anielewicza 6
oprowadzanie kurtorskie: 28 czerwca, godz. 18:00

Helena Berlewi – Polka, Żydówka, ocalała z Zagłady, matka typografa, grafika i malarza Henryka Berlewiego. Dla świata Helena Berlewi to jednak przede wszystkim utalentowana artystka tworząca pod pseudonimem Hel Enri. Swój pierwszy obraz namalowała w 1952 r. – w wieku 79 lat. Od tej pory tworzyła nieprzerwanie. Dożywszy sędziwego wieku 103 lat rozwinęła indywidualny styl i doczekała się wielu wystaw na całym świecie. Jej prace zdradzają wielką wrażliwość artystyczną i bywają zestawiane z twórczością najwybitniejszych malarzy XX wieku.


Opowieść o niej jest niezwykła. Udało się jej zrealizować swoją pasję pomimo wielu kulturowych ograniczeń. Jako żydowska kobieta urodzona na ziemiach polskich w latach 70. XIX w. nie odebrała odpowiedniego wykształcenia. Kilkadziesiąt lat życia poświęciła prowadzeniu domu i wychowywaniu dzieci. Gdy w bardzo sędziwym już wieku odkryła artystyczne powołanie, ujawniła drzemiący w ukryciu talent. Jej prace zdradzają wielką wrażliwość artystyczną i bywają zestawiane z twórczością najwybitniejszych malarzy XX wieku.

 

Swój pierwszy obraz namalowała w 1952 roku – w wieku 79 lat. Weszła do pracowni syna i chwyciła za pędzel:


„Padał puszysty śnieg, a ja byłam sama […] Pomyślałam, że czymś się przecież muszę zająć. I gdy tak biję się z myślami […] oczy moje spoczywają dłużej na wazonie stojącymi na stole z pięknymi, żółtymi mimozami. Mówię do siebie – to byłby świetny model na obraz. Ale ba! Przecież ja nie umiem malować, nigdy się tego nie uczyłam. Wiec znów myślę, żeby tak spróbować, co to szkodzi, uda się – to dobrze, a nie – to trudno! Ja tu niczym nie ryzykuję. […] Gdy tylko zaczęłam malować tym małym pędzelkiem, cały świat znikł. Już o niczym nie myślałam, zatopiona byłam w malarstwie całą duszą i jestestwem moim, spoglądając na te kwiaty przenoszone na karton, ręka sama prowadzi...”.


Od tej pory Berlewi tworzyła nieprzerwanie. Dożywszy sędziwego wieku 103 lat, rozwinęła indywidualny styl i doczekała się wielu wystaw na całym świecie. Jej twórczość często prezentowana była w kontekście sztuki nieprofesjonalnej, popularnej w drugiej połowie XX w. Wielu krytyków odżegnywało się jednak od tego przyporządkowania i podkreślało dojrzałą, wysublimowaną kulturę artystyczną jej prac.

 

Malowała głównie na papierze o małych formatach, używając akwareli, gwaszy, pasteli, ale także kredek i pisaków. Najważniejszym motywem jej twórczości były kwiaty i inne motywy roślinne. Świadomie eksperymentowała z kompozycją i formą malarską. Jej abstrakcyjne prace, nasycone barwą i światłem, wypełniały arabeskowe kształty i kontury wypełniające nieokreśloną przestrzeń.


„Bio-faktury” Hel Enri formalnie bardzo różniły się od międzywojennej „mechanofaktury” jej syna Henryka Berlewiego, bliskie były jednak jego teoriom o duchowym podłożu sztuki. W jej pracach odnajdywano m.in. duchowe pokrewieństwo z malarstwem Henri Matisse’a (budowanie przestrzeni za pomocą płaskich plam koloru, organiczność form), malarstwem chińskim (subtelność rysunku, puste przestrzenie) czy też malarstwem Georgii O’Keeffe (przekształcanie realistycznego motywu z natury w abstrakcyjny krajobraz).


Sama Hel Enri określała swoje prace mianem „Zielnika”. Mawiała, iż malując kwiaty przywołuje swoje wspomnienia miejsc i ludzi z przeszłości:

„Na starość człowiek czuje się coraz bardziej sam i wtedy ze szczególną mocą wracają wspomnienia. Moje kwiaty, zwiędłe kwiaty, to właśnie wspomnienia…”.

W istocie, jej oscylujące między abstrakcją a rzeczywistością kwiatowe formy wydają się łączyć piękno kwiatu z dramatem korzeni. Zważywszy na wiek artystki i jej pogmatwane losy, wydaje się oczywiste, iż to właśnie bogactwo i głębia jej życiowych doświadczeń stoi za subtelną i wyrafinowaną formą jej prac.

 

Wystawa "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri" została zorganizowana przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN we współpracy z Fundacją Art & Modern. Prezentowane na wystawie prace artystki pochodzą ze zbiorów Wejman Gallery.

 

 

  • Kuratorka: Tamara Sztyma
  • Projekt: Piotr Antonów
  • Produkcja: IKG/Aleksander Sieklicki
  • Współorganizator: Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny, Fundacja Art & Modern
  • Wystawa powstała dzięki wsparciu: Magovox 
  • Patron wystawy: Instytut Francuski, Izba Gospodarcza
  • Partner medialny: Vogue Polska.

 

BIOGRAM

Helena Berlewi urodziła się w 1873 roku w Warszawie jako Chaja Leja Szrajber. W wieku 18 lat została wydana za mąż za Izraela Berlewiego i zamieszkała wraz z nim przy ulicy Tłomackie. Przez większą cześć życia zajmowała się domem oraz rodziną. Miała trójkę dzieci, w tym najstarszego Henryka Berlewiego (urodzonego w 1894 roku), który w dwudziestoleciu międzywojennym stał się pionierem polskiej i żydowskiej awangardy. W 1928 roku, już jako wdowa, w ślad za synem Henrykiem wyemigrowała do Francji. W okresie okupacji niemieckiej była przetrzymywana wraz z córką w obozie przejściowym, gdzie udało jej się uniknąć wywiezienia do obozu zagłady; następnie ukrywała się na południu Francji. Po zakończeniu wojny zamieszkała z Henrykiem w Paryżu. W 1952 roku, w wieku 79 lat, namalowała pierwszy obraz. Do 1970 roku doczekała się ponad 30 wystaw na całym świecie. W 1958 i 1966 roku wystawiała również w Polsce. Zmarła w 1976 roku we Francji.

Wystawa "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Wystawa "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Wystawa "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Wystawa "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Wystawa "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Otwarcie wystawy "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Otwarcie wystawy "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Otwarcie wystawy "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Otwarcie wystawy "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Otwarcie wystawy "Bio-faktura. Malarstwo Hel Enri", fot. M. Jaźwiecki, Muzeum POLIN
Hel Enri (1873 - 1976), Kompozycja abstrakcyjna, 1966, akwarela na papierze, 23,5 x 31,3 cm. Fot. Archiwum Wejman Gallery / Fundacja Art & Modern
Hel Enri (1873 - 1976), Kompozycja abstrakcyjna, 1960, akwarela na papierze, 21 x 29 cm. Fot. Archiwum Wejman Gallery / Fundacja Art & Modern
Hel Enri (1873 - 1976), Abstrakcja roślinna, 1966, akwarela na papierze, 31,2 x 23,7 cm. Fot. Archiwum Wejman Gallery / Fundacja Art & Modern
Hel Enri (1873 - 1976), Jesienna abstrakcja roślinna, 1956, pastel na żółtym papierze, 37,4 x 25,2 cm. Fot. Archiwum Wejman Gallery / Fundacja Art & Modern
Hel Enri (1873 - 1976), Kompozycja roślinna, 1955, akwarela na papierze, 20 x 26,5 cm. Fot. Archiwum Wejman Gallery / Fundacja Art & Modern

Używamy ciasteczek. Więcej

Zmiany w Polityce Prywatności


Zgodnie z wymogami prawnymi nałożonymi przez Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, w niniejszym Serwisie obowiązuje nowa Polityka prywatności, w której znajdują się wszystkie informacje dotyczące zbierania, przetwarzania i ochrony danych osobowych użytkowników tego Serwisu.

Przypominamy ponadto, że dla prawidłowego działania serwisu używamy informacji zapisanych w plikach cookies. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić ustawienia dotyczące plików cookies.

Jeśli nie wyrażasz zgody na wykorzystywanie cookies w niniejszym Serwisie, prosimy o zmianę ustawień w przeglądarce lub opuszczenie Serwisu.

Polityka prywatności

PL
EN